Normy żywieniowe
Normy żywienia przedstawiają ilość energii oraz niezbędnych składników odżywczych. Zapotrzebowanie człowieka na energię z pożywienia zależy od kilku powiązanych ze sobą czynników: masy ciała, wieku, aktywności fizycznej oraz klimatu i innych czynników środowiskowych. Normy na energię są wyrażane w kilokaloriach (kcal) i w jednostkach międzynarodowych: kilodżulach (kJ), przy czym 1 kcal = 4,184kJ.
Poniżej podano szacunkowe dobowe zapotrzebowanie kaloryczne dzieci i młodzieży w zależności od wieku, masy ciała oraz aktywności fizycznej (wg H. Gertig i J. Przysławskiego, 2006)
| Grupa ludności | Wiek w latach | Masa ciała w kg | Aktywność fizyczna | |
| mała | duża | |||
| zapotrzebowanie energetyczne w kcal | ||||
| Dzieci | 7-9 | 27 | 2000 | |
| Dziewczęta | 10-12 | 37 | 1800 | 2050 |
| 13-15 | 50 | 2050 | 2300 | |
| 16-18 | 50 | 2050 | 2300 | |
| Chłopcy | 10-12 | 37 | 1950 | 2200 |
| 13-15 | 50 | 2300 | 2600 | |
| 16-18 | 55 | 2400 | 2750 | |
Składniki odżywcze są niezbędne do wzrostu i naprawy tkanek, są także źródłem energii dla organizmu. Dlatego właściwe odżywianie jest istotnym czynnikiem warunkującym zdrowie. Jeden rodzaj żywności nie zawiera wszystkich potrzebnych organizmowi składników odżywczych. Komponując posiłki należy uwzględnić zawartość w nich następujących substancji pokarmowych:
- białek (to najważniejszy składnik budulcowy organizmu, niezbędny do budowy wszystkich tkanek organizmu, enzymów, hormonów , przeciwciał; szczególnie ważny w okresie wzrostu organizmu);
- tłuszczy (to składnik energetyczny i zapasowy organizmu, nośnik wielu ważnych witamin: A, E, D i K; szczególnie ważne są nienasycone kwasy tłuszczowe o działaniu przeciwmiażdżycowym);
- węglowodanów (główne źródło energetyczne organizmu niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania);
- witamin (to składniki regulujące przemianę materii i energii, wchodzą w skład enzymów i koenzymów; ich niedobór lub nadmiar powoduje zakłócenia w funkcjonowaniu organizmu, co prowadzi do różnych poważnych chorób);
- składników mineralnych (to pierwiastki niezbędne do życia organizmu; dzieli się je na makro i mikroelementy-w zależności od ilości występownaia w organizmie, zarówno ich niedobór jak i nadmiar stają się przyczyną zaburzenia funkcji organizmu i choroby);
- wody (podstawowy składnik wszystkich tkanek i cieczy organizmu-krwi, limfy, soków trawiennych i innych; niezbędna do zachowania procesów życiowych, składu tkanek i płynów ustrojowych; środowisko dla wszytkich procesów przemiany materii).
Poniżej podano zalecane normy na białko, tłuszcze i niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe oraz węglowodany wśród wybranych grup wiekowych dzieci i młodzieży (wg H. Gertig i J. Przysławskiego, 2006)
| Grupa | Wiek (lata) | Masa ciała (kg) | Białko ogółem w g/dobę | Tłuszcze g/dobę | Węglowodany | ||
| Ogółem NNKT | NN | g/ dobę | % energii | ||||
| dzieci | 7-9 | 27 | 65 | 67 | 7 | 290 | 55 |
| dziewczęta | 10-12 | 37 | 75 | 64 | 6 | 320 | 56 |
| 13-15 | 50 | 85 | 71 | 7 | 365-400 | 56-57 | |
| 16-18 | 50 | 80 | 75 | 7 | 355-390 | 57-58 | |
| chłopcy | 10-12 | 37 | 75 | 67 | 7 | 370 | 57 |
| 13-15 | 50 | 95 | 82 | 8 | 420-470 | 56-57 | |
| 16-18 | 55 | 100 | 88 | 8 | 450-545 | 56-59 | |
Zalecane normy zapotrzebowania na witaminy (wg H. Gertig i J. Przysławskiego, 2006)
Grupy |
Wiek |
Retinol |
Kalcyferol |
Tokoferole |
Wit. K |
Kwas askorbinowy (wit. C w mg) |
Tiamina |
Ryboflawina |
Niacyna |
Pirydoksyna |
Folacyna |
Kobalamina |
Dzieci |
7-9 |
700 |
15 |
7 |
1 |
65 |
1,2 |
1,4 |
17 |
1,6 |
105 |
3,0 |
Dziewczęta |
10-12 |
800 |
10 |
10 |
1 |
70 |
1,3 |
1,6 |
18 |
1,6 |
190 |
3,0 |
|
13-15 |
800 |
10 |
10 |
1 |
70 |
1,5 |
2,0 |
20 |
1,7 |
200 |
3,0 |
|
16-18 |
800 |
10 |
10 |
1 |
70 |
1,6 |
2,2 |
20 |
1,8 |
220 |
3,0 |
Chłopcy |
10-12 |
1000 |
10 |
10 |
1 |
70 |
1,5 |
1,9 |
20 |
1,8 |
200 |
3,0 |
|
13-15 |
1000 |
10 |
10 |
1 |
70 |
1,7 |
2,0 |
23 |
2,0 |
220 |
3,0 |
|
16-18 |
1000 |
10 |
10 |
1 |
70 |
1,7 |
2,2 |
24 |
2,4 |
240 |
3,0 |
Zalecane normy zapotrzebowania na składniki mineralne (wg H. Gertig i J. Przysławskiego, 2006)
| Grupy | Wapń (mg) | Fosfor (mg) | Magnez (mg) | Żelazo (mg) | Cynk (mg) | Jod (ľg) | Selen (ľg) | Miedź (mg) | Fluor (mg) | Potas (mg) | Sód (mg) | Chlor (mg) |
| Dzieci 7-9 lat | 800 | 800 | 200 | 10 | 10 | 120 | 30 | 1,5-2,0 | 1,5-2,5 | 1000-300 | 600-1800 | 925-2775 |
| Dziewczęta 10-12 lat | 1200 | 900 | 300 | 16 | 13 | 150 | 45 | 1,5-2,0 | 1,5-2,5 | 2000 | 500 | 650 |
| Dziewczęta (13-15 lat) | 1200 | 900 | 300 | 17 | 13 | 150 | 60 | 1,5-2,0 | 1,5-2,5 | 2500 | 500 | 650 |
| Dziewczęta (16-18 lat) | 1200 | 900 | 340 | 17 | 13 | 160 | 60 | 1,5-2,0 | 1,5-2,5 | 1500 | 575 | 750 |
| Chłopcy 10-12 lat | 1200 | 900 | 290 | 14 | 16 | 150 | 45 | 1,5-2,0 | 1,5-2,5 | 2000 | 500 | 650 |
| Chłopcy 13-15 lat | 1200 | 900 | 300 | 15 | 16 | 150 | 60 | 1,5-2,0 | 1,5-2,5 | 2500 | 500 | 650 |
| Chłopcy 16-18 lat | 1200 | 900 | 400 | 15 | 16 | 160 | 70 | 1,5-2,0 | 1,5-2,5 | 2500 | 575 | 750 |
Dzienny poziom zalecanego spożycia wody (łącznie płyny + woda z żywności) dla dzieci i młodzieży
| Grupy ludności | Woda - zalecane normy dietetyczne w l/ dzień |
| Dzieci 4-8 lat | 1,7 |
| Chłopcy 9-13 lat | 2,4 |
| Chłopcy 14-18 lat | 3,3 |
| Dziewczęta 9-13 lat | 2,1 |
| Dziewczęta 14-18 lat | 2,3 |
Niezmiernie ważnym elementem jadłospiu powinien być błonnik. Jest włóknem pokarmowym i zalicza się do węglowodanów. Stanowi tę część żywności pochodzenia roślinnego, która jest odporna na działanie enzymów trwiennych w przewodzie pokarmowym. Reguluje tempo przesuwania się miazgi pokarmowej w jelitach w procesie trawienia i wydalania kału; pobudza perystaltykę jelit, przeciwdziała miażdżycy i nowotworom. Dlatego dieta dziecka powinna zawierać ten składnik. Bogatym źródłem błonnika są: razowe pieczywo, kasze, zwłaszcza z grubego przemiału (gryczana, pęczak), otręby, suche nasiona roślin strączkowych- bób, groch, fasola, soja, soczewica i wszystkie owoce i warzywa.
Normy wyrażone w gramach na 1 dziecko dziennie w szkolnych posiłkach typu obiadowego (obiady 2-daniowe) dostosowane do trójstopniowego systemu nauczania; żywienie częściowe wg 12 grup produktów spożywczych ( wg M. Gogolewskiej "Tabele norm żywieniowych" na podstawie zaleceń IżiŻ)
| Grupa | Rodzaj produktów | Szk. Podstawowa 7-12 lat |
Gimnazjum 13-16 lat |
Liceum 17-19 lat |
| 1. | Produkty zbożowe |
66,5 |
76 |
85 |
| 2. | Mleko i produkty mleczne |
195 |
216 |
237,5 |
| 3. | Jaja |
11,5 |
13 |
15 |
| 4. | Mięso, wędliny, ryby |
55 |
62 |
70 |
| 5. | Masło i śmietana |
4 |
4,5 |
5 |
| 6. | Inne tłuszcze, w tym olej |
14 |
16 |
18,5 |
| 7. | Ziemniaki |
275 |
300 |
325 |
| 8. | Warzywa, owoce z wit. C |
65 |
77 |
90 |
| 9. | Warzywa z karotenem |
55 |
60 |
65 |
| 10. | Inne warzywa i owoce |
115 |
127 |
140 |
| 11. | Strączkowe suche |
6 |
7 |
7,5 |
| 12. | Cukier i słodycze |
17,5 |
20 |
22,5 |
